Khi con "nói không" với mọi mệnh lệnh: hội chứng né tránh yêu cầu (PDA) ở trẻ tự kỷ là gì và cách đối phó?

Kể từ khi chứng tự kỷ được xác định, các chuyên gia đã nỗ lực phân chia các nhóm nhỏ để nhận diện chính xác sự khác biệt của từng cá nhân trên phổ tự kỷ, do không phải tất cả các cá nhân tự kỷ đều có chung những đặc điểm giống nhau.

Trong số đó, Hội chứng Né tránh Yêu cầu (Pathological Demand Avoidance - PDA) đã được đề xuất như một phần của phổ tự kỷ.

Khái niệm này lần đầu tiên được đưa ra bởi Giáo sư Elizabeth Newson. Với nhiều năm kinh nghiệm đánh giá trẻ tự kỷ trên lâm sàng, bà đã nhận diện được một nhóm trẻ có những đặc điểm tương đồng với tự kỷ, nhưng lại thể hiện sự né tránh các yêu cầu cao hơn rất nhiều so với trẻ tự kỷ thông thường.

Tại sao trẻ PDA lại khiến cha mẹ bối rối?

Trẻ có đặc điểm PDA thường tìm mọi cách để né tránh hoặc từ chối các yêu cầu, mệnh lệnh từ người lớn trong sinh hoạt hàng ngày.

Điều đáng chú ý nhất là nhóm trẻ này dường như không đáp ứng với một số phương pháp giáo dục truyền thống vốn được tìm thấy là có hiệu quả đối với trẻ tự kỷ nói chung. Điều này khiến cha mẹ và giáo viên thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng, bế tắc khi áp dụng các chiến lược can thiệp thông thường mà không thấy tiến triển.

Tình trạng chẩn đoán hiện tại

Cho đến nay, các bác sĩ lâm sàng và nhà nghiên cứu vẫn đang cố gắng xác định xem liệu có sự khác biệt rõ ràng và tách biệt nào giữa trẻ PDA và trẻ tự kỷ thông thường hay không.

Hiện tại, vẫn chưa có đủ bằng chứng y khoa và PDA chưa đáp ứng đủ các tiêu chí để được công nhận là một chẩn đoán y khoa độc lập. Tuy nhiên, nhận thức về PDA đang ngày càng lớn mạnh. Các tài liệu nghiên cứu, sách hướng dẫn về PDA ngày càng gia tăng, đồng thời Chính phủ cũng đã đưa PDA vào trong quá trình đánh giá chiến lược tự kỷ.

Cha mẹ cần làm gì để hỗ trợ con?

Vì trẻ có hồ sơ PDA không đáp ứng tốt với các phương pháp can thiệp thông thường, các chuyên gia đã phải phát triển những chiến lược hoàn toàn khác biệt dành riêng cho nhóm trẻ em và thanh thiếu niên mang đặc điểm này. Thay vì áp đặt mệnh lệnh trực tiếp, cha mẹ và giáo viên cần sử dụng cách tiếp cận linh hoạt, gián tiếp và giảm bớt áp lực để giúp trẻ hợp tác.

Để tìm hiểu sâu hơn về các tài liệu và những chiến lược hỗ trợ thực tế đã được phát triển dành riêng cho nhóm trẻ này, cha mẹ có thể truy cập trang web của Hiệp hội PDA (PDA Society) tại địa chỉ: www.pdasociety.org.uk.

Kết luận

Việc hiểu rõ về PDA giúp cha mẹ giải tỏa được áp lực tâm lý khi nghĩ rằng con mình đang cố tình "hư" hay "chống đối". Nhận diện đúng đặc điểm của con là bước đầu tiên để cha mẹ thay đổi cách tiếp cận, tìm kiếm các chiến lược can thiệp phù hợp và đồng hành cùng con một cách tích cực hơn.